Czy retinol jest bezpieczny? Kiedy najlepiej po niego sięgnąć? Odpowiada biotechnolog Hanna Szczepanik

Jeśli planujesz pierwszy kosmetyk z retinolem, wracasz do niego po przerwie albo spodziewasz się dziecka, przed pierwszą aplikacją sprawdź kilka rzeczy. Najpierw upewnij się, że nic nie stoi na przeszkodzie: ciąża, karmienie albo podrażniona skóra. Potem wybierz moment startu, stężenie i formę witaminy A dopasowaną do tolerancji skóry. Od tych decyzji zależy, czy okres przyzwyczajania minie spokojnie.

Bezpieczeństwo retinolu w pielęgnacji skóry - pięć zasad w skrócie

Retinol to jeden z dokładnie przebadanych składników aktywnych w kosmetykach. Jego działanie i ryzyko podrażnień zależą jednak przede wszystkim od tego, jak i kiedy go stosujesz. Pięć zasad porządkuje bezpieczeństwo stosowania retinolu od pierwszego wieczoru:

• Retinol stosowany zgodnie z zasadami jest bezpieczny dla większości dorosłych. Najczęstsze skutki uboczne, czyli suchość, łuszczenie i zaczerwienienie, zwykle słabną po kilku tygodniach.

• W ciąży retinol i inne retinoidy odstawia się całkowicie. Na czas karmienia decyzję podejmujesz razem z lekarzem.

• Pielęgnację z retinolem zaczyna się zwykle między 25. a 30. rokiem życia, wieczorem, najchętniej jesienią albo zimą.

• Przez cały czas kuracji retinolem rano chronisz skórę przed promieniowaniem UV kremem z filtrem, także w pochmurne dni.

• Skóra wrażliwa lepiej znosi łagodniejszą formę witaminy A, czyli ester retinolu.

Zasady te nie są ostrożnością na wyrost. Każda z nich zmniejsza skutki uboczne i wynika z tego, jak retinol zmienia pracę naskórka i jego wrażliwość na słońce.

Czym jest retinol i jak działa retinol w pielęgnacji skóry?

Retinol to substancja z grupy retinoidów, czyli pochodna witaminy A. W skórze przechodzi w dwóch krokach przemianę w kwas retinowy, czyli formę, która bezpośrednio wpływa na komórki. Na pytanie, czy retinol to witamina A, odpowiedź brzmi więc: tak, to jedna z jej form, obok retinalu i estrów retinolu.

Działanie retinolu opiera się na stymulacji odnowy komórkowej. W głębszych warstwach naskórka retinol zamienia się w kwas retinowy, który przyspiesza wymianę komórek i złuszczanie martwych komórek z powierzchni. Kwas retinowy pobudza produkcję kolagenu i elastyny w skórze właściwej, co poprawia ujędrnienie skóry i jej elastyczność. Tak działa retinol w kremach i serach: przyspiesza naturalną odnowę skóry, zamiast tworzyć na niej warstwę ochronną.

Z czasem zmniejsza się widoczność zmarszczek, porów i przebarwień, a koloryt skóry staje się bardziej wyrównany. Retinol dodatkowo reguluje pracę gruczołów łojowych, dlatego cera tłusta wydziela mniej sebum.

Takie korzyści sprawiają, że retinol jest ważnym składnikiem pielęgnacji skóry z oznakami starzenia. Retinol nie zatrzymuje procesu starzenia, tylko łagodzi jego widoczne oznaki. Działanie przeciwstarzeniowe wymaga jednak regularnego stosowania, a szybsza przemiana naskórka oznacza też ryzyko podrażnień. Z tego powodu przy retinolu tak duże znaczenie mają zasady bezpieczeństwa.

Retinol w czasie ciąży i karmienia piersią: czy jest bezpieczny?

W tych dwóch okresach wybór kosmetyków staje się decyzją także o zdrowiu dziecka. Zalecenia dotyczące retinolu w ciąży i podczas karmienia są jednak różne, więc każdy okres wymaga osobnej odpowiedzi.

Retinol w ciąży: dlaczego kosmetyki z retinolem nie są dla kobiet w ciąży?

Retinol w ciąży odstawia się całkowicie, podobnie jak wszystkie inne retinoidy. Duże dawki witaminy A mogą szkodzić rozwijającemu się dziecku, choć kosmetyk nakładany na skórę przenika do organizmu tylko w niewielkiej ilości. Specjaliści zalecają w tym czasie ostrożność bez wyjątków. Zalecenie obejmuje retinol, retinal i estry retinolu.

Decyzję o odstawieniu retinolu przy staraniach o dziecko podejmij razem z lekarzem, który zna Twoją sytuację. Nasze serum AQ10 i sztyft LiftMe zawierają ester retinolu, czyli formę witaminy A, więc w czasie ciąży również je odkładasz. Karty obu produktów przypominają też, by uwzględnić dzienne pobranie witaminy A z innych źródeł.

Retinol a karmienie piersią: co wiadomo i kiedy zapytać lekarza?

Na pytanie, czy można stosować retinol podczas karmienia piersią, nie ma jednej odpowiedzi. Retinol nałożony na twarz przenika do organizmu w niewielkiej ilości. Z tego powodu część specjalistów dopuszcza go w tym czasie, a część zaleca przerwę do końca karmienia. Decyzję podejmij więc z lekarzem albo położną.

Jeśli dostaniesz zgodę na powrót do retinolu, nie nakładaj go na skórę piersi ani w jej pobliżu. Skóra po porodzie bywa też wrażliwsza niż wcześniej, dlatego zacznij od niższego stężenia i rzadszych aplikacji.

Kiedy najlepiej sięgnąć po kosmetyki z retinolem?

Dobry moment na retinol to taki, w którym skóra jest w spokojnej kondycji: bez podrażnień, bez świeżych zabiegów złuszczających i bez opalenizny. Masz już retinol, kiedy stosować go po raz pierwszy? Najlepiej wtedy, gdy przez kilka tygodni możesz pilnować codziennego filtra i obserwować, jak reaguje Twoja skóra.

Stopniowe wprowadzanie zaczyna się od kosmetyku z retinolem o niższym stężeniu, około 0,1-0,3%, nakładanego w jeden lub dwa wieczory w tygodniu. Stopniowe zwiększanie częstotliwości aplikacji daje skórze czas na przyzwyczajenie i łagodzi ewentualne podrażnienia. W tym czasie nie dokładaj do rutyny pielęgnacyjnej innych nowych składników aktywnych, żeby uniknąć podrażnień i wiedzieć, co je wywołało. Plan wprowadzania tydzień po tygodniu i wskazówki, jak stosować retinol bez podrażnień, zebraliśmy w osobnym poradniku.

Siła działania retinolu zależy w dużej mierze od tego, jakie jest jego stężenie. Mocniej działa retinol w wyższym stężeniu, ale łatwiej też podrażnia, więc po mocniejszy kosmetyk sięgasz dopiero po kilku miesiącach dobrej tolerancji. W niższym stężeniu efekty przychodzą wolniej, za to skóra spokojniej przechodzi okres przyzwyczajania.

Wybór stężenia retinolu zależy więc od tego, jak długo już go stosujesz i jak reaguje Twoja skóra. Przy dobrej tolerancji retinol możesz stosować latami, jako stały element pielęgnacji skóry. Przerwę robisz przy silnym podrażnieniu, w ciąży i przed zabiegami złuszczającymi.

Retinol od jakiego wieku?

Po retinol w pielęgnacji przeciwzmarszczkowej sięga się zwykle między 25. a 30. rokiem życia. W tym wieku proces starzenia zaczyna być widoczny: skóra wolniej się odnawia, zmniejsza produkcję kolagenu, a przy oczach pojawiają się pierwsze drobne linie. Wiek jest jednak tylko wskazówką, bo ważniejsza od daty urodzenia jest kondycja i tolerancja skóry.

Czy można używać retinolu w wieku 15 lat? W pielęgnacji przeciwzmarszczkowej nie ma takiej potrzeby, a o retinoidach u nastolatków decyduje lekarz. W przypadku wrażliwej skóry, niezależnie od wieku, łatwiej zacząć od łagodniejszej formy witaminy A.

Pora dnia, pora roku i ochrona przeciwsłoneczna: kiedy stosować retinol?

Retinol nakładasz wieczorem, ponieważ światło rozkłada ten składnik. Kosmetyk rozprowadzasz na całkowicie suchą skórę, bo wilgoć ułatwia wnikanie retinolu i zwiększa ryzyko podrażnień. Nie nakładaj go na skórę podrażnioną, świeżo złuszczoną ani opaloną, a także tuż przed wyjazdem w mocne słońce. Rano zostaje miejsce na inne składniki, na przykład antyoksydacyjną witaminę C.

Jesień i zima to wygodny czas na początek stosowania retinolu, bo słońce jest słabsze, a przebarwienie posłoneczne powstaje rzadziej. Retinol zwiększa wrażliwość skóry na słońce przez cały rok, więc ochrona przed promieniowaniem UV obowiązuje także zimą. Nasze kosmetyki nie zawierają filtrów, dlatego krem z filtrem SPF 30-50 to osobny, poranny krok pielęgnacji.

Porada: stosowanie kremu z filtrem zaczynaj każdego ranka, także w pochmurne dni, i ponawiaj aplikację, gdy długo przebywasz na zewnątrz. Promieniowanie UVA przenika przez chmury i szybę, a w trakcie kuracji retinolem skóra jest na nie bardziej wrażliwa.

Retinol - efekty uboczne: co jest normalne, a co jest sygnałem do przerwy?

Pierwsze tygodnie stosowania retinolu to okres przyzwyczajania skóry, nazywany retinizacją. Naskórek odnawia się wtedy szybciej niż zwykle, a bariera ochronna nie nadąża z odbudową, więc skóra łatwiej traci wodę. Większość objawów jest przejściowa i słabnie, gdy skóra przywyknie do składnika. Negatywne skutki retinolu to przede wszystkim przesuszenie, łuszczenie, zaczerwienienie i większa wrażliwość na słońce, a każdy z nich mija w innym czasie.

Jeśli odstawisz retinol, skutki uboczne zwykle cofają się w ciągu kilku dni. Objawy, które narastają mimo przerwy, nie są już adaptacją i wymagają oceny dermatologa.

Jak wygląda skóra w pierwszych tygodniach stosowania kosmetyków z retinolem?

Czy retinol wysusza skórę? Tak, zwłaszcza na początku: twarz bywa matowa i ściągnięta, a przy nosie i ustach pojawiają się drobne, łuszczące się skórki. Przesuszony naskórek gorzej odbija światło, więc drobne zmarszczki mogą być przez kilka tygodni bardziej widoczne. Retinol nie pogłębia jednak zmarszczek, a po przyzwyczajeniu skóry ich widoczność stopniowo maleje.

Wysyp po retinolu trwa zwykle od 4 do 6 tygodni od początku stosowania retinolu i wynika z szybszej wymiany komórek w ujściach porów. Po czym poznać, że retinol działa? Pierwszą zmianą jest zwykle gładsza skóra i bardziej wyrównany koloryt po 4-6 tygodniach regularnego stosowania, a wyraźniejszy wpływ na zmarszczki wymaga kilku miesięcy.

Skutki uboczne a alergia: co na podrażnioną skórę po retinolu?

Podrażnioną skórę najpierw odciąż: zrób kilka dni przerwy, myj twarz łagodnym preparatem i zrezygnuj z peelingów. Barierę hydrolipidową wspiera w tym czasie krem z niacynamidem, pantenolem albo kwasem hialuronowym. Do retinolu wracasz potem z mniejszą częstotliwością aplikacji.

Przejściowe pieczenie i łuszczenie to typowa reakcja adaptacyjna, a reakcja alergiczna wygląda inaczej. Obrzęk, swędząca wysypka albo objawy, które nie mijają po przerwie, są sygnałem, żeby odstawić produkt i skonsultować się z lekarzem.

Kto nie powinien stosować retinolu? Przeciwwskazania

Retinol wpływa na odnowę naskórka i na jego wrażliwość, dlatego w kilku sytuacjach lepiej go odłożyć. Przeciwwskazania dotyczą zarówno stanu skóry, jak i przyjmowanych leków oraz okresu w życiu. Najważniejsze z nich obejmują:

• ciążę i okres starań o dziecko, jeśli tak zaleci lekarz;

• karmienie piersią bez wcześniejszej konsultacji z lekarzem;

• skórę podrażnioną, z uszkodzoną barierą hydrolipidową, tuż po peelingach chemicznych i zabiegach laserowych;

• przyjmowanie doustnych retinoidów albo leków, które uwrażliwiają skórę na słońce;

• choroby skóry w zaostrzeniu, na przykład atopowe zapalenie skóry, przy których o retinolu decyduje specjalista.

Na początku kuracji lepiej unikać łączenia retinolu z innymi silnymi składnikami aktywnymi. Tego samego wieczoru nie łącz go z kwasem salicylowym ani z kwasem askorbinowym, czyli najbardziej aktywną formą witaminy C. Z czym łączyć retinol bezpiecznie, zależy od rodzaju skóry. Najłatwiej znosi on towarzystwo składników nawilżających i łagodzących, takich jak kwas hialuronowy czy pantenol.

Łagodniejsza forma witaminy A: ester retinolu

Skórze wrażliwej i osobom, które dopiero zaczynają przygodę z witaminą A, odpowiada łagodniejsza forma tego składnika. Ester retinolu zapisuje się w składzie INCI jako Retinyl Palmitate, czyli palmitynian retinylu. W skórze przechodzi więcej przemian niż retinol, zanim dojdzie do kwasu retinowego. Taka forma działa przez to wolniej i łagodniej, z niskim współczynnikiem podrażnień, choć wrażliwość skóry obserwujesz także przy niej.

Nasze serum z witaminą A AQ10 zawiera właśnie ester retinolu. Obok niego w składzie są koenzym Q10, witamina E, skwalan i oleje roślinne, między innymi z pestek malin. Serum jest przeznaczone dla skóry ze zmarszczkami, mniejszą gęstością i nierównym kolorytem, w pojemnościach 10 i 30 ml.

Najlepiej stosować serum raz dziennie: kilka kropli wieczorem na umytą twarz, z pominięciem okolic oczu. Stosowanie kremu po wchłonięciu serum nie jest obowiązkowe, ale wzmacnia efekt.

Skóra wokół oczu i ust jest cienka, dlatego wiele kosmetyków z retinoidami ją omija. Do tych okolic przeznaczony jest sztyft LiftMe z witaminą A, który oprócz estru retinolu zawiera koenzym Q10, witaminę E, wosk pszczeli i skwalan. Sztyft rozprowadzasz okrężnymi ruchami w okolicy oczu i ust, rano, wieczorem lub o obu porach dnia.

Ester retinolu to nadal witamina A, więc przy obu produktach obowiązują te same zasady co przy retinolu. Stosując retinoidy w każdej formie, rano chronisz skórę kremem z filtrem, a w ciąży robisz przerwę. Przy dobrej tolerancji serum z witaminą A może zostać stałym elementem Twojej codziennej pielęgnacji.